Giảng viên dẫn thảo luận case giỏi không giảng lại case, mà đặt câu hỏi theo một lộ trình đã thiết kế sẵn, ghi ý của người học lên bảng theo bố cục định trước, và để chính lớp học tự đi tới bài học. Công cụ chính có hai: ghi chú giảng dạy (teaching note) – tài liệu cho biết case dạy gì, hỏi gì, mất bao lâu – và kế hoạch bảng – bản đồ của buổi thảo luận. Phần khó nhất không phải biết đáp án, mà là biết khi nào im lặng để người học nói.
Ghi chú giảng dạy gồm những gì
Các case bán qua những kho lớn như Harvard Business Publishing, Ivey hay The Case Centre thường kèm teaching note dành riêng cho giảng viên. Khi tự viết case, giảng viên cũng nên tự viết ghi chú theo cấu trúc tương tự:
| Phần | Nội dung |
|---|---|
| Tóm tắt case | Nửa trang: ai, quyết định gì, các dữ kiện then chốt |
| Mục tiêu học tập | 2–4 điều người học mang về, viết bằng động từ hành động ("tính được điểm hoà vốn", "nhận ra xung đột giữa…") |
| Vị trí trong môn học | Dùng ở buổi nào, sau khái niệm gì |
| Bài đọc kèm | Lý thuyết hoặc khung nên đọc trước |
| Câu hỏi giao trước | 3–5 câu gửi người học cùng case |
| Kế hoạch buổi học | Các chặng thảo luận, thời gian, câu hỏi mở mỗi chặng |
| Phân tích mẫu | Các phép tính, lập luận cho từng phương án |
| Kế hoạch bảng | Bảng chia mấy vùng, ghi gì ở đâu |
| Kết cục (nếu có) | Công ty thực tế đã làm gì – dùng ở cuối buổi hoặc không dùng |
Phần "mục tiêu học tập" là phần quyết định. Một case có thể dạy được năm điều, nhưng một buổi 90 phút chỉ nên nhắm hai, ba điều. Ghi chú tốt nói rõ điều gì không đề cập trong buổi này.
Thiết kế lộ trình câu hỏi
Một buổi thảo luận thường đi qua bốn chặng. Mỗi chặng có một câu hỏi mở lớn và vài câu hỏi đào sâu chuẩn bị sẵn.
- Chẩn đoán: "Chuyện gì đang xảy ra với công ty này?" – để lớp dựng lại tình hình, không đánh giá vội.
- Phân tích: "Số liệu nói gì?" – chặng có tính toán, thường cần người học lên bảng.
- Phương án và quyết định: "Nếu bạn là nhân vật chính, bạn chọn gì?" – bỏ phiếu, chia phe tranh luận.
- Đúc kết: "Từ case này, điều gì áp dụng được ở chỗ khác?" – nối về khái niệm của môn học.
Các loại câu hỏi trong tay người dẫn
- Câu mở: rộng, nhiều đáp án ("Bạn lo nhất điều gì nếu là giám đốc?").
- Câu đào sâu: "Bạn dựa vào số liệu nào?", "Cụ thể là bao nhiêu?".
- Câu thách thức: "Bạn Lan vừa nói ngược lại – ai đứng về phía bạn ấy?".
- Câu giả định: "Nếu ngân hàng chỉ cho vay một nửa thì sao?" – để thử độ bền của lập luận.
- Câu nối: "Ý này liên quan gì đến điều bạn Minh nói lúc đầu?" – giúp lớp nghe nhau thay vì chờ đến lượt mình.
Kế hoạch bảng: buổi thảo luận nhìn thấy được
Bảng là nơi lớp học thấy tư duy của mình thành hình. Một cách chia phổ biến cho bảng ba tấm:
- Tấm trái – chẩn đoán: các vấn đề lớp nêu, gom nhóm dần.
- Tấm giữa – số liệu: phép tính chính, bảng so sánh phương án.
- Tấm phải – quyết định: các phương án, số phiếu, lý do, rủi ro.
Giảng viên ghi ý của người học bằng chính từ ngữ của họ, kèm tên viết tắt nếu muốn. Cuối buổi, chụp ảnh bảng gửi lớp – nhiều người học coi đây là bản tóm tắt tốt nhất.
Điều phối người nói nhiều, người im lặng
Lớp nào cũng có vài người nói rất nhiều và một nhóm lớn không nói. Vài cách xử lý đã được nhiều giảng viên dùng:
- Gọi báo trước (warm call): nhắn trước buổi học cho một hai người rằng họ sẽ mở đầu. Dịu hơn gọi bất ngờ, hợp với lớp chưa quen.
- Viết trước khi nói: cho cả lớp hai phút ghi quyết định của mình ra giấy, rồi mới thảo luận. Người hướng nội có câu trả lời sẵn; người nói nhiều bị buộc phải chốt trước.
- Thảo luận cặp: ba phút bàn với người bên cạnh trước câu hỏi khó.
- Chuyển hướng lịch sự: "Cảm ơn, mình ghi ý này lại – giờ mình muốn nghe từ phía bên kia lớp."
- Chấm theo chất lượng: công bố từ đầu rằng một ý dẫn được thảo luận đi tiếp có giá trị hơn năm câu đồng ý.
Lớp đông ở Việt Nam: điều chỉnh gì
Lớp học phần ở nhiều trường đại học trong nước có thể từ 60 đến hơn 100 sinh viên, phòng học bàn cố định, khác xa phòng hình móng ngựa vài chục chỗ của các trường kinh doanh nước ngoài. Vài điều chỉnh thực tế:
- Chia lớp thành nhóm 5–6 người, mỗi nhóm chuẩn bị một vai (ban giám đốc, đối thủ, ngân hàng, công đoàn).
- Dùng biểu quyết bằng thẻ màu hoặc công cụ bỏ phiếu trên điện thoại để cả lớp cùng chốt quyết định.
- Cho mỗi nhóm cử một người phát biểu ở mỗi chặng, luân phiên giữa các buổi.
- Chọn case ngắn hơn, 3–6 trang, vì người học thường đọc bằng tiếng Anh chậm hơn tiếng mẹ đẻ; hoặc dùng case tiếng Việt về doanh nghiệp trong nước.
Bài tập mẫu: kế hoạch một buổi 90 phút
Case tự đặt, số liệu giả định: một hợp tác xã cà phê ở Đắk Lắk được một nhà rang xay nước ngoài mời ký hợp đồng mua trọn sản lượng 5 năm với giá cố định cao hơn giá thị trường hiện tại khoảng 10%, đổi lại phải chuyển sang quy trình chế biến ướt tốn thêm chi phí và người.
| Thời gian | Chặng | Câu hỏi mở | Hoạt động |
|---|---|---|---|
| 0–5 phút | Mở đầu | "Ai sẽ ký? Giơ thẻ." | Bỏ phiếu lần một, ghi số lên tấm phải |
| 5–25 phút | Chẩn đoán | "Hợp tác xã đang mạnh gì, lo gì?" | Gọi báo trước một nhóm mở đầu |
| 25–50 phút | Phân tích | "Giá cố định cao hơn 10% có còn có lợi nếu giá thị trường tăng 30% vào năm thứ ba?" | Một người lên bảng tính, cả lớp kiểm tra |
| 50–75 phút | Quyết định | "Nếu ký, cần đàm phán thêm điều khoản gì?" | Nhóm "nông dân" và nhóm "nhà rang xay" tranh luận |
| 75–85 phút | Đúc kết | "Hợp đồng dài hạn chuyển rủi ro từ ai sang ai?" | Bỏ phiếu lần hai, so với lần một |
| 85–90 phút | Kết | — | Giảng viên nối về khái niệm chia sẻ rủi ro; giao bài đọc buổi sau |
Lần bỏ phiếu thứ hai là điểm mấu chốt: số người đổi ý cho thấy thảo luận đã tạo ra hiểu biết mới. Nếu không ai đổi ý, câu hỏi phân tích có thể chưa đủ sắc.
Góc nhìn hôm nay: dẫn thảo luận là một nghề phải học
Người dẫn thảo luận case thường tự học bằng cách dự giờ đồng nghiệp, ghi lại buổi học của mình và xem lại. Sách nền tảng là Education for Judgment: The Artistry of Discussion Leadership (1991) do C. Roland Christensen, David Garvin và Ann Sweet biên tập, tập hợp kinh nghiệm của các giảng viên lâu năm ở Harvard. Một số trường kinh doanh và tổ chức như The Case Centre có mở khoá ngắn về dạy và viết case; giảng viên muốn viết case về doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu bằng một case ngắn, xin văn bản đồng ý của doanh nghiệp, và dạy thử với một lớp trước khi hoàn thiện ghi chú giảng dạy.
Câu hỏi thường gặp
Teaching note là gì?
Teaching note là ghi chú giảng dạy đi kèm một case, dành cho giảng viên. Nó gồm tóm tắt case, mục tiêu học tập, câu hỏi thảo luận, kế hoạch buổi học, phân tích mẫu và gợi ý cách trình bày bảng.
Giảng viên có nên đưa ra đáp án cuối buổi thảo luận case không?
Không nên đưa một đáp án đúng duy nhất, vì case thường không có. Phần cuối buổi nên nối thảo luận về khái niệm của môn học và nêu những điều lớp đã phát hiện; kết cục thực tế của công ty, nếu kể, chỉ để tham khảo.
Cold call và warm call khác nhau thế nào?
Cold call là gọi bất ngờ một người học trình bày mà không báo trước. Warm call là báo trước cho người đó, ví dụ nhắn tin trước buổi học. Warm call hợp với lớp chưa quen phương pháp case hoặc người học còn ngại.
Làm sao để sinh viên chịu phát biểu trong giờ thảo luận case?
Cho viết câu trả lời ra giấy trước khi nói, thảo luận cặp vài phút, chia vai theo nhóm và chấm điểm theo chất lượng ý kiến. Những cách này giúp người ít nói có sự chuẩn bị và hạn chế việc vài người chiếm hết thời gian.
Lớp đông có dạy bằng case được không?
Được, với điều chỉnh: chia nhóm theo vai, dùng bỏ phiếu bằng thẻ hoặc điện thoại, mỗi nhóm cử người phát biểu luân phiên và chọn case ngắn. Mục tiêu là để mọi người đều phải chốt một quan điểm, dù không phải ai cũng được nói.
