Louise Brown: em bé thụ tinh ống nghiệm đầu tiên ra đời năm 1978

Louise Brown là em bé đầu tiên trên thế giới ra đời nhờ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), chào đời ngày 25/7/1978 tại Bệnh viện Đa khoa Oldham, gần Manchester, nước Anh. Thành công này là kết quả hơn mười năm làm việc của bác sĩ phụ khoa Patrick Steptoe, nhà sinh lý học Robert Edwards và chuyên viên phôi học Jean Purdy. Robert Edwards được trao giải Nobel Y học năm 2010. Từ ca này, hàng triệu gia đình hiếm muộn trên thế giới đã có con.

Bài toán của Lesley và John Brown

Lesley và John Brown sống ở Bristol, kết hôn nhiều năm mà không có con. Lesley bị tắc ống dẫn trứng, nghĩa là trứng và tinh trùng không thể gặp nhau theo đường tự nhiên. Thời đó, phẫu thuật thông ống dẫn trứng ít khi thành công. Vợ chồng họ được giới thiệu tới Patrick Steptoe ở Oldham, người đang tham gia một chương trình nghiên cứu còn thử nghiệm.

Ý tưởng nghe đơn giản: lấy trứng ra khỏi cơ thể người mẹ, cho thụ tinh với tinh trùng trong đĩa nuôi, nuôi phôi vài ngày rồi đặt trở lại tử cung. Nhưng để làm được, phải giải quyết hàng loạt vấn đề chưa ai giải quyết trọn vẹn.

Ba con người và hơn mười năm thất bại

Robert Edwards

Edwards là nhà sinh lý học ở Cambridge, từ những năm 1950–1960 đã nghiên cứu cách trứng trưởng thành và thụ tinh. Năm 1969, nhóm của ông công bố trên tạp chí Nature việc thụ tinh thành công trứng người trong phòng thí nghiệm, một bước ngoặt về mặt khoa học.

Patrick Steptoe

Steptoe là bác sĩ phụ khoa ở Oldham, người đi tiên phong ở Anh trong kỹ thuật nội soi ổ bụng. Kỹ thuật này cho phép lấy trứng từ buồng trứng mà không cần mổ lớn, mảnh ghép mà Edwards đang cần. Hai người bắt đầu hợp tác từ năm 1968.

Jean Purdy

Purdy là y tá và chuyên viên phôi học, làm việc cùng Edwards từ năm 1968, trực tiếp chăm sóc phôi trong phòng thí nghiệm và quản lý nhiều phần việc của dự án. Trong nhiều thập kỷ, vai trò của bà ít được nhắc tới. Edwards đã nhiều lần đề nghị ghi tên bà; về sau, các tấm bảng tưởng niệm đã được sửa để có tên Jean Purdy bên cạnh hai người đàn ông.

Nhóm phải đi đường vòng rất dài. Họ bị từ chối tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Y khoa Anh năm 1971, chịu chỉ trích của một số nhà khoa học, giới tôn giáo và báo chí, và làm việc cách nhau hàng trăm cây số giữa Cambridge và Oldham. Hàng chục lần đặt phôi trước đó không dẫn tới thai kỳ thành công; năm 1976 có một ca thai ngoài tử cung phải chấm dứt.

Thai kỳ và đêm 25/7/1978

Với Lesley Brown, nhóm quyết định dùng chu kỳ tự nhiên, theo dõi nội tiết để lấy đúng một trứng vào lúc trưởng thành, thay vì dùng thuốc kích thích buồng trứng như các lần trước. Trứng được thụ tinh, phôi được đặt lại vào tử cung vào tháng 11/1977. Thai kỳ tiến triển.

Báo chí biết chuyện và vây quanh bệnh viện. Ngày 25/7/1978, gần nửa đêm, Louise Joy Brown chào đời bằng mổ lấy thai tại Bệnh viện Đa khoa Oldham, nặng khoảng 2,6 kg, khoẻ mạnh. Ca sinh được quay phim để làm bằng chứng khoa học. Truyền thông khắp thế giới gọi cô là "em bé ống nghiệm", dù thực ra quá trình thụ tinh diễn ra trong đĩa nuôi chứ không phải ống nghiệm.

Mốc thời gian IVF

• 1968: Edwards và Steptoe bắt đầu hợp tác; Jean Purdy gia nhập nhóm.
• 1969: công bố thụ tinh trứng người trong phòng thí nghiệm trên Nature.
• 1971: bị từ chối tài trợ công; nhóm làm bằng nguồn tài trợ tư nhân.
• 25/7/1978: Louise Brown chào đời.
• Tháng 10/1978: ở Ấn Độ, bé Durga ra đời trong công trình của bác sĩ Subhash Mukhopadhyay, người về sau được ghi nhận muộn màng là tiên phong IVF ở nước này.
• 1980: Steptoe và Edwards mở phòng khám Bourn Hall gần Cambridge.
• 1982: em gái Natalie Brown cũng ra đời nhờ IVF.
• 1990: Anh ban hành luật về thụ tinh nhân tạo và phôi, lập cơ quan quản lý HFEA, sau báo cáo Warnock năm 1984.
• 2010: Robert Edwards nhận Nobel Sinh lý học hoặc Y học. Steptoe mất năm 1988 và Purdy mất năm 1985 nên không thể được trao, vì giải Nobel không trao cho người đã mất.

Những tranh luận đạo đức quanh IVF

Ngay từ đầu, IVF đã gây tranh cãi dữ dội, và nhiều câu hỏi vẫn còn được bàn đến hôm nay:

• Tình trạng của phôi: phôi được tạo ra ngoài cơ thể có địa vị đạo đức thế nào? Phôi dư xử lý ra sao? Câu hỏi này dẫn tới các quy định như giới hạn nuôi phôi người tối đa 14 ngày trong nghiên cứu, do báo cáo Warnock đề xuất.
• An toàn cho trẻ: những năm đầu, nhiều người lo trẻ sinh ra sẽ có dị tật. Theo dõi hàng chục năm cho thấy phần lớn trẻ IVF khoẻ mạnh, dù các nghiên cứu vẫn tiếp tục xem xét một số nguy cơ nhỏ.
• Công bằng: chi phí IVF cao khiến khả năng tiếp cận phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và chính sách bảo hiểm của từng nước.
• Quyền riêng tư của gia đình: gia đình Brown bị báo chí săn đuổi gắt gao. Louise lớn lên dưới sự chú ý của công chúng, kể lại rằng mình biết chuyện ra đời đặc biệt từ khi còn nhỏ.

Các kỹ thuật phát triển sau này như tiêm tinh trùng vào bào tương trứng, chẩn đoán di truyền phôi trước chuyển, trữ đông trứng, lại kéo theo những câu hỏi mới, mỗi nước giải quyết theo luật riêng.

Cuộc đời của Louise Brown

Louise Brown lớn lên ở Bristol, làm việc bình thường như bao người. Năm 2006, cô sinh con trai đầu lòng, mang thai tự nhiên. Em gái cô là Natalie trước đó đã trở thành người đầu tiên sinh ra nhờ IVF làm mẹ, năm 1999, cũng mang thai tự nhiên. Những sự kiện này giúp xua đi nỗi lo rằng trẻ IVF sẽ gặp vấn đề về sinh sản.

Louise viết hồi ký và thường xuất hiện tại các sự kiện kỷ niệm IVF, nói về cha mẹ mình và những người đã làm nên ca sinh năm 1978.

Góc nhìn hôm nay

Theo ước tính được Hiệp hội Sinh sản và Phôi học người châu Âu (ESHRE) đưa ra những năm gần đây, số trẻ ra đời nhờ IVF và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản trên toàn thế giới đã vượt mười triệu. Ở Việt Nam, ba em bé đầu tiên ra đời nhờ IVF ngày 30/4/1998 tại Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ, Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó kỹ thuật này phát triển mạnh tại nhiều bệnh viện trong nước.

Bourn Hall vẫn hoạt động như một phòng khám hỗ trợ sinh sản, và nhiều tư liệu lịch sử về IVF được Bảo tàng Khoa học London lưu giữ.

Về sức khoẻ: hiếm muộn có rất nhiều nguyên nhân ở cả vợ lẫn chồng, và IVF chỉ là một trong nhiều hướng điều trị. Các cặp vợ chồng gặp khó khăn có con nên đi khám chuyên khoa hiếm muộn ở cơ sở y tế uy tín, làm xét nghiệm cho cả hai người, để bác sĩ tư vấn hướng phù hợp thay vì tự tìm hiểu qua mạng.