MySpace từng là mạng xã hội lớn nhất thế giới giữa thập niên 2000, được tập đoàn News Corp mua năm 2005 với giá khoảng 580 triệu USD. Chỉ sáu năm sau, năm 2011, nó bị bán lại với giá khoảng 35 triệu USD. MySpace thua Facebook vì trang ngày càng rối, chậm, nhiều thư rác và quảng cáo, trong khi Facebook gọn gàng, dựa trên danh tính thật và mở cửa cho nhà phát triển.
Case MySpace được dạy để bàn về hiệu ứng mạng: người ta thường nghĩ mạng xã hội lớn nhất thì không thể bị đánh bại, vì ai cũng ở đó. MySpace cho thấy hiệu ứng mạng chạy theo cả hai chiều. Người dùng kéo nhau đến thì cũng có thể kéo nhau đi.
Bối cảnh: mạng xã hội của âm nhạc và tuổi trẻ
MySpace ra mắt tháng 8 năm 2003 ở California, do Chris DeWolfe và Tom Anderson lập trong một công ty tiếp thị trực tuyến. Thời đó Friendster là mạng xã hội nổi bật nhưng đang chậm chạp vì quá tải. MySpace đón lấy làn sóng người dùng rời Friendster.
Điều làm MySpace khác biệt là sự tự do. Người dùng có thể chỉnh trang cá nhân gần như tuỳ ý: đổi màu nền, chèn ảnh động, gắn nhạc tự phát khi có người vào xem, chọn "tám người bạn thân" hiển thị đầu trang. Với thanh thiếu niên, trang MySpace là phòng riêng trên mạng, trang trí theo cá tính.
Âm nhạc là lợi thế lớn. Ban nhạc và ca sĩ tự lập trang, đăng bài hát cho người hâm mộ nghe miễn phí. Nhiều nghệ sĩ được biết đến đầu tiên qua MySpace trước khi ký hợp đồng thu âm. Mỗi người dùng mới tự động có một người bạn đầu tiên trong danh sách: Tom, một trong hai nhà sáng lập, chi tiết được nhiều người nhớ đến tận bây giờ.
Quyết định then chốt: về tay một tập đoàn truyền thông
Tháng 7 năm 2005, News Corp của Rupert Murdoch mua Intermix Media, công ty mẹ của MySpace, với giá khoảng 580 triệu USD. Lúc đó, nhiều người coi đây là thương vụ khôn ngoan: một tập đoàn truyền thông truyền thống mua được tấm vé vào thế giới internet đang lên.
Ngay năm sau, MySpace đạt đỉnh. Giữa năm 2006, theo số liệu đo lường truy cập thời đó, MySpace có lúc là trang web được truy cập nhiều nhất ở Mỹ. Cũng năm 2006, MySpace ký thoả thuận quảng cáo tìm kiếm với Google, được báo chí nêu trị giá khoảng 900 triệu USD trong ba năm, kèm điều kiện về lượng truy cập.
Thoả thuận này mang lại tiền lớn, nhưng theo nhiều bài phân tích về sau, nó cũng đặt áp lực lên MySpace phải giữ và tăng lượt xem trang, kéo theo việc nhồi nhiều quảng cáo hơn, ưu tiên doanh thu ngắn hạn thay vì trải nghiệm người dùng.
Facebook vượt lên như thế nào
| Khía cạnh | MySpace | |
|---|---|---|
| Danh tính | Biệt danh, ẩn danh phổ biến | Tên thật, ban đầu cần email trường đại học |
| Giao diện | Mỗi trang một kiểu, nhiều trang rối, nặng, tải chậm | Thống nhất, gọn, trắng xanh |
| Thư rác và tài khoản giả | Nhiều, khó kiểm soát | Ít hơn nhờ danh tính thật |
| Nhà phát triển | Hạn chế | Mở nền tảng cho ứng dụng bên ngoài từ năm 2007 |
| Bảng tin | Phải vào từng trang xem bạn bè cập nhật gì | News Feed từ năm 2006 gom mọi cập nhật một chỗ |
| Hình ảnh với phụ huynh | Bị báo chí đưa tin tiêu cực về an toàn trẻ vị thành niên | Hình ảnh sạch hơn, gắn với sinh viên |
Facebook mở cho mọi người từ 13 tuổi trở lên vào tháng 9 năm 2006. Khoảng tháng 4 năm 2008, theo các công ty đo lường, Facebook vượt MySpace về số người dùng trên toàn thế giới. Ở Mỹ, Facebook vượt khoảng một năm sau. Từ đó, người dùng MySpace rời đi nhanh dần: khi bạn bè đã chuyển, ở lại chẳng còn ai để nói chuyện.
Kết quả: mốc thời gian
- 8/2003: MySpace ra mắt.
- 7/2005: News Corp mua Intermix Media, công ty mẹ của MySpace, khoảng 580 triệu USD.
- 2006: Đỉnh cao; thoả thuận quảng cáo với Google.
- Khoảng 4/2008: Facebook vượt MySpace về người dùng toàn cầu.
- 2009–2011: Nhiều đợt cắt giảm nhân sự, thay lãnh đạo, thiết kế lại trang để tập trung vào giải trí và âm nhạc.
- 6/2011: News Corp bán MySpace cho Specific Media, khoảng 35 triệu USD, ca sĩ Justin Timberlake tham gia đầu tư.
- 2019: MySpace thừa nhận mất phần lớn nhạc người dùng tải lên trong giai đoạn 2003–2015 do sự cố khi chuyển máy chủ.
Bài học
Hiệu ứng mạng chạy hai chiều
Mạng xã hội có giá trị vì bạn bè ở đó. Khi một nhóm người dùng có ảnh hưởng (sinh viên, người trẻ thành thị) chuyển đi, những người còn lại thấy trang trống dần và đi theo. Lợi thế "đông người nhất" có thể biến thành vòng xoáy đi xuống rất nhanh.
Trải nghiệm người dùng là tài sản, không phải chi phí
Mỗi quảng cáo thêm vào, mỗi giây tải chậm hơn, mỗi tin nhắn rác không bị chặn đều làm giảm lý do ở lại. MySpace kiếm tiền từ lượt xem trang nhưng để chính lượt xem đó trở nên khó chịu.
Tự do không có kiểm soát dẫn tới hỗn loạn
Khả năng tuỳ biến trang cá nhân từng là điểm hút người trẻ. Nhưng cũng chính nó làm nhiều trang thành mớ hỗn độn nhấp nháy, nặng nề, và mở cửa cho mã độc, thư rác. Facebook cho ít tự do hơn nhưng trải nghiệm ổn định hơn.
Văn hoá công ty mẹ có thể không hợp
Nhiều bài viết và lời kể của cựu nhân viên cho rằng sau khi về News Corp, MySpace chịu áp lực doanh thu theo quý của một công ty niêm yết, quyết định phải qua nhiều tầng, và khó tuyển kỹ sư giỏi so với các công ty công nghệ ở thung lũng Silicon. Đây là nhận định từ phỏng vấn, không phải kết luận chính thức, nên nên đọc như một giả thuyết.
Dữ liệu người dùng là trách nhiệm lâu dài
Vụ mất nhạc năm 2019 cho thấy một nền tảng đi xuống vẫn giữ trong tay ký ức của hàng triệu người. Việc lưu trữ, sao lưu không được ưu tiên thì thứ mất đi không chỉ là dữ liệu mà là một phần lịch sử văn hoá.
Chỗ còn tranh cãi
News Corp làm hỏng MySpace hay MySpace tự hỏng? Có người cho rằng nếu MySpace đứng độc lập, ban lãnh đạo có thể tập trung vào sản phẩm thay vì doanh thu. Người khác chỉ ra rằng Friendster, không thuộc tập đoàn nào, cũng sụp tương tự; có thể đó là quy luật của mạng xã hội thế hệ đầu.
Danh tính thật có phải là yếu tố quyết định? Nhiều nhà phân tích coi việc Facebook dùng tên thật là khác biệt cốt lõi: nó làm mạng sạch hơn và hữu ích hơn cho việc giữ liên lạc. Nhưng một số mạng xã hội thành công về sau lại không đòi tên thật, nên đây không phải lời giải duy nhất.
Thương vụ 580 triệu có phải sai lầm? Xét theo giá bán lại thì rõ là lỗ nặng. Nhưng trong vài năm đầu, MySpace mang về cho News Corp doanh thu quảng cáo đáng kể, gồm cả thoả thuận với Google. Một số người cho rằng thương vụ không sai, cái sai là không biết khi nào nên đầu tư lại vào sản phẩm.
Góc nhìn hôm nay
MySpace vẫn còn tồn tại như một trang giải trí, nhưng chỉ là cái bóng của thời hoàng kim. Với người học kinh doanh, đây là case để thảo luận câu hỏi: lợi thế nào thật sự bền với một nền tảng số? Số người dùng, hay lý do để người dùng ở lại mỗi ngày? Thử áp câu hỏi đó vào bất kỳ nền tảng nào đang dẫn đầu hôm nay, và xem nếu có một đối thủ gọn hơn, sạch hơn xuất hiện, người dùng có lý do gì để không chuyển đi.
Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc cuốn Stealing MySpace (2009) của nhà báo Julia Angwin, ghi lại giai đoạn hình thành và thương vụ News Corp.
Câu hỏi thường gặp
MySpace là gì?
MySpace là mạng xã hội ra mắt năm 2003 ở Mỹ, nổi tiếng nhờ cho người dùng tự trang trí trang cá nhân và gắn nhạc, đặc biệt mạnh với giới trẻ và các ban nhạc. Giữa thập niên 2000, đây là mạng xã hội lớn nhất thế giới.
Vì sao MySpace thua Facebook?
MySpace ngày càng rối, chậm, nhiều thư rác, tài khoản giả và quảng cáo, trong khi Facebook có giao diện gọn, dùng danh tính thật, có bảng tin và mở nền tảng cho nhà phát triển. Khi người dùng có ảnh hưởng chuyển sang Facebook, bạn bè họ đi theo.
News Corp mua MySpace bao nhiêu và bán lại bao nhiêu?
News Corp mua Intermix Media, công ty mẹ của MySpace, tháng 7 năm 2005 với giá khoảng 580 triệu USD. Tháng 6 năm 2011, MySpace được bán cho Specific Media với giá khoảng 35 triệu USD.
Facebook vượt MySpace năm nào?
Theo các công ty đo lường truy cập, Facebook vượt MySpace về số người dùng toàn cầu vào khoảng tháng 4 năm 2008, và vượt ở thị trường Mỹ khoảng một năm sau đó.
MySpace còn hoạt động không?
MySpace vẫn còn tồn tại như một trang giải trí nhưng không còn là mạng xã hội lớn. Năm 2019, trang thừa nhận đã mất phần lớn nhạc người dùng tải lên giai đoạn 2003–2015 trong lúc chuyển máy chủ.
