Wirecard là công ty thanh toán điện tử của Đức, từng vào chỉ số DAX gồm 30 doanh nghiệp lớn nhất nước Đức năm 2018. Tháng 6 năm 2020, kiểm toán viên EY không xác nhận được khoảng 1,9 tỷ euro mà công ty nói đang nằm trong các tài khoản uỷ thác ở châu Á; Wirecard thừa nhận số tiền nhiều khả năng không tồn tại và nộp đơn mất khả năng thanh toán chỉ vài ngày sau. Người lật tẩy chính là nhà báo Dan McCrum của Financial Times, sau nhiều năm bị chính công ty và cả cơ quan quản lý Đức nghi ngờ ngược lại.
Ngôi sao công nghệ hiếm hoi của Đức
Wirecard có trụ sở ở Aschheim, gần Munich. Từ đầu thập niên 2000, dưới sự điều hành của Markus Braun, công ty phát triển mảng xử lý thanh toán thẻ cho cửa hàng trực tuyến, rồi mở rộng sang châu Á qua các thương vụ mua lại. Tháng 9 năm 2018, Wirecard vào chỉ số DAX, thay chỗ ngân hàng Commerzbank, và có lúc giá trị vốn hoá vượt cả Deutsche Bank. Báo chí Đức gọi đây là niềm hy vọng công nghệ của nước Đức trước các tên tuổi Mỹ và Trung Quốc.
Phần lợi nhuận lớn được báo cáo đến từ các "đối tác bên thứ ba" ở châu Á, những bên xử lý thanh toán thay Wirecard ở các thị trường mà Wirecard nói mình chưa có giấy phép. Lợi nhuận từ mảng này được cho là nằm trong các tài khoản uỷ thác. Đây chính là phần về sau không xác minh được.
Những năm bị nghi ngờ
Báo cáo bán khống và loạt bài "House of Wirecard"
Từ năm 2008, đã có những nghi vấn về kế toán của Wirecard. Năm 2016, một báo cáo của bên bán khống mang tên Zatarra cáo buộc nhiều sai phạm, làm giá cổ phiếu sụt mạnh, nhưng rồi hồi phục. Năm 2015, Dan McCrum của Financial Times viết loạt bài phân tích "House of Wirecard" đặt câu hỏi về các con số.
Loạt bài 2019 và phản ứng bất thường
Đầu năm 2019, FT đăng loạt bài dựa trên tài liệu nội bộ và lời kể từ người trong cuộc ở văn phòng Singapore, cho thấy các nghi vấn về giao dịch giả. Phản ứng tiếp theo trở thành phần đáng xấu hổ nhất của câu chuyện:
- Cơ quan giám sát tài chính Đức BaFin cấm bán khống cổ phiếu Wirecard trong hai tháng, lần đầu tiên áp dụng với một công ty đơn lẻ, tạo cảm giác nhà nước đứng về phía Wirecard.
- BaFin nộp đơn tố cáo hình sự đối với các nhà báo FT và một số nhà bán khống, nghi họ thao túng thị trường. Cuộc điều tra với nhà báo về sau bị dừng.
- Wirecard thuê luật sư và công ty điều tra theo dõi những người chỉ trích, theo các báo cáo điều tra của báo chí và quốc hội Đức sau này.
Kiểm toán đặc biệt và sự sụp đổ
Dưới áp lực, Wirecard thuê KPMG làm kiểm toán đặc biệt độc lập. Báo cáo công bố tháng 4 năm 2020 cho biết KPMG không thể xác minh tính xác thực của doanh thu từ mảng đối tác bên thứ ba, vì không nhận được đủ dữ liệu. Giá cổ phiếu lao dốc.
| Thời điểm (2020) | Sự kiện |
|---|---|
| 28/4 | KPMG công bố báo cáo kiểm toán đặc biệt, không xác minh được phần lớn lợi nhuận nghi vấn |
| 18/6 | EY từ chối ký báo cáo tài chính năm 2019, cho biết không xác minh được khoảng 1,9 tỷ euro tiền uỷ thác; có dấu hiệu tài liệu ngân hàng là giả |
| 19/6 | Markus Braun từ chức; hai ngân hàng ở Philippines cho biết các tài liệu mang tên họ không phải do họ phát hành |
| 22/6 | Wirecard thừa nhận khoản 1,9 tỷ euro nhiều khả năng không tồn tại; Braun bị bắt rồi được tại ngoại |
| 25/6 | Wirecard nộp đơn mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp DAX đầu tiên làm vậy |
Giám đốc vận hành Jan Marsalek rời Đức ngay khi vụ việc vỡ ra và bị truy nã quốc tế; tính tới năm 2025, ông vẫn chưa bị bắt.
Hệ quả pháp lý
Markus Braun bị bắt lại tháng 7 năm 2020 và bị truy tố về gian lận, thao túng thị trường và các tội danh khác. Phiên toà ở Munich bắt đầu từ tháng 12 năm 2022 cùng với hai cựu quản lý khác. Braun phủ nhận cáo buộc và cho rằng mình là nạn nhân của những người khác trong công ty. Tính tới giữa năm 2025, phiên toà vẫn đang diễn ra và chưa có phán quyết, nên không thể kết luận về trách nhiệm hình sự cá nhân của ông.
Một cựu quản lý mảng tài chính ở Dubai nhận vai trò nhân chứng chính của công tố, khai về cách các con số được tạo ra. EY bị cơ quan giám sát kiểm toán Đức xử phạt và cấm nhận khách hàng mới là công ty niêm yết ở Đức trong hai năm, vì các thiếu sót trong quá trình kiểm toán Wirecard.
Hệ quả cho nước Đức
- Thay lãnh đạo BaFin: Chủ tịch BaFin Felix Hufeld rời chức đầu năm 2021, sau khi bị chỉ trích vì giám sát yếu và vì lệnh cấm bán khống năm 2019.
- Quốc hội Đức lập uỷ ban điều tra, kết luận có nhiều lỗi trong hệ thống giám sát.
- Luật mới năm 2021 (FISG) tăng quyền cho BaFin, buộc luân chuyển hãng kiểm toán sau thời hạn nhất định, và siết trách nhiệm của kiểm toán viên.
Bài học
- Tiền mặt cũng phải xác minh trực tiếp. Trong nhiều năm, xác nhận số dư tài khoản uỷ thác dựa trên tài liệu qua bên thứ ba; khi kiểm toán viên hỏi thẳng ngân hàng, câu chuyện vỡ.
- Cơ quan quản lý cũng có thể sai. BaFin nghi ngờ người cảnh báo thay vì công ty bị cảnh báo. Tâm lý bảo vệ "ngôi sao quốc gia" là một rủi ro thật.
- Nhà báo và nhà bán khống, dù bị ghét, đóng vai trò kiểm soát quan trọng; FT đã chịu áp lực pháp lý lớn mà vẫn theo đuổi.
- Lợi nhuận đến từ nơi không ai nhìn thấy (đối tác bên thứ ba ở xa, không kiểm chứng được) là tín hiệu cần soi kỹ.
Góc nhìn hôm nay
Dan McCrum kể lại toàn bộ trong cuốn Money Men (2022), một trong những tư liệu dễ đọc nhất về vụ việc. Netflix có phim tài liệu Skandal! Bringing Down Wirecard (2022). Báo cáo của uỷ ban điều tra Quốc hội Đức cũng công khai, dành cho ai đọc được tiếng Đức hoặc dùng công cụ dịch.
Wirecard thường được so với Enron, nhưng điểm đáng học riêng của nó là vai trò của cơ quan quản lý: một hệ thống được thiết kế để bảo vệ thị trường đã, trong một thời gian, quay sang nghi ngờ chính những người đang cố bảo vệ thị trường.
Câu hỏi thường gặp
Wirecard là công ty gì?
Wirecard là công ty xử lý thanh toán điện tử của Đức, trụ sở ở Aschheim gần Munich, từng nằm trong chỉ số DAX. Công ty mất khả năng thanh toán tháng 6 năm 2020 sau khi không chứng minh được khoảng 1,9 tỷ euro tiền mặt.
Ai phát hiện vụ Wirecard?
Nhà báo Dan McCrum của Financial Times theo đuổi câu chuyện từ năm 2015, với loạt bài quan trọng năm 2019. Các nhà bán khống cũng đặt nghi vấn. Cuối cùng, kiểm toán đặc biệt của KPMG và việc EY từ chối ký báo cáo năm 2020 làm vụ việc vỡ ra.
1,9 tỷ euro của Wirecard đi đâu?
Wirecard thừa nhận số tiền nhiều khả năng không tồn tại. Các ngân hàng ở Philippines nói tài liệu mang tên họ không do họ phát hành. Toà án ở Munich đang xem xét vụ việc và tính tới giữa năm 2025 chưa có phán quyết.
Markus Braun có bị kết án không?
Tính tới giữa năm 2025, chưa. Ông bị truy tố, phiên toà ở Munich bắt đầu tháng 12 năm 2022 và vẫn đang diễn ra. Braun phủ nhận cáo buộc.
Vì sao BaFin bị chỉ trích trong vụ Wirecard?
Vì năm 2019 BaFin cấm bán khống cổ phiếu Wirecard và tố cáo hình sự các nhà báo FT, thay vì điều tra công ty bị cảnh báo. Chủ tịch BaFin rời chức năm 2021 và Đức sửa luật giám sát tài chính.
